PROJEKT NAUKOWO-WYDAWNICZY "Z PRZESZŁOŚCI ŁEMKOWSZCZYZNY"

Dawno temu, przeszukując Państwowe Archiwum w Przemyślu, które wówczas jeszcze mieściło się w budynku cerkwi Zaśnięcia Najświętszej Marii Panny, w Zespole Archiwum Biskupstwa Grecko-Katolickiego, znalazłam olbrzymi zbiór osiemnastowiecznych dokumentów dotyczących m.in. przeszłości dzisiejszej Łemkowszczyzny. Dzięki życzliwości ówczesnego Dyrektora Archiwum, dr Zbigniewa Koniecznego – któremu jeszcze raz serdecznie dziękuję – część tych materiałów mogłam przefotografować. Znajduje się w nich kilkaset opisów cerkwi i ich wyposażenia, które spisywane były w czasie wizytacji dekanalnych przeprowadzanych co kilka-kilkanaście lat w okresie 1740 -1777.

Materiały te w znikomym stopniu były (i są) wykorzystane w badaniach nad sztuką cerkiewną dzisiejszej Łemkowszczyzny, choć powinny stanowić ich podstawę. Zawierają nie tylko bieżące opisy wyglądu cerkwi i stanu wyposażenia w kolejnych latach XVIII wieku, ale też cytowane lub przytaczane są w nich starsze dokumenty m.in. dotyczące uposażeń parochii.

Niewątpliwie, lakoniczniczność opisów oraz swoista odmiana łaciny, którą posługiwali się wizytatorzy, w dużym stopniu utrudniają nie tylko korzystanie z tych materiałów w pracach monograficznych, ale też ich pełne zrozumienie. Dopiero opracowanie całości poszczególnych wizytacji pozwala w pełni zrozumieć zawarty w nich przekaz. Zadanie było pasjonujące. Przez kilka lat rozszyfrowywałam przefotografowane teksty i wprowadzałam je do komputera. Powstały też pierwsze opracowania wykorzystujące ten unikatowy materiał. Było to jednak mało. Stopniowo powstawał pomysł, by przygotować opracowanie kompleksowe. Zwłaszcza, że równolegle – na zlecenie Ośrodka Dokumentacji Zabytków i Ministerstwa Kultury prowadziłam dokumentację istniejących cerkwi, dysponowałam więc aktualnymi opisami i fotografiami wykonanymi w czasie objazdów terenowych. Miałam także materiały z kwerendy przeprowadzonej we wszystkich muzeach Polski południowo-wschodniej, w których znajdują się zbiory ikon.  I tak zrodził się projekt naukowo-wydawniczy „ Z PRZESZŁOŚCI ŁEMKOWSZCZYZNY”, w ramach którego powstać ma cykl książek poświęconych historii wsi kultury wołosko-ruskiej Beskidu Niskiego i Beskidu Sądeckiego (dzisiejszej Łemkowszczyzny) od okresu średniowiecza po XX wiek.